Het sleepnet dat veiligheid heet

1-05-2016 //

De aanleiding is duidelijk. Aanslagen op nog maar één grens verwijderd. Dan kan je als overheid wiens taak ‘de bescherming van haar burgers’ is, niet achter blijven. Ook al weet je dat niets helpt tegen een gek met een zelf gebrouwen bom. Niettemin, met die privacy kan het nog wel wat minder, ten faveure van de veiligheid. Dat er met dit nieuwe wetsvoorstel voor de geheime diensten nu ook onschuldige burgers in de sleepnetten van de veiligheidsdiensten komen is alleen maar ‘voor de goede zaak’.

In 2004 overkwam mij hetzelfde. Ik raakte, vlak na de moord op Theo van Gogh, in de sleepnetten van de overheid.

In 2004 overkwam mij hetzelfde. Ik raakte, vlak na de moord op Theo van Gogh, in de sleepnetten van de overheid. In dit geval de Hilversumse politie. Het begon heel vroeg in de ochtend. Zoals in Flikken Maastricht. Je slaapt nog, de bel gaat steeds indringender, manlief doet open en hoort: ‘We komen voor mevrouw Tromp.’ Ik was eigenlijk vooral verbaasd dat deze zes agenten in drie auto’s voor mij kwamen. Van manlief had ik kennelijk alles verwacht.

Hoe dan ook, niet hij maar ik moest mee. Zonder dat ze ons wilden vertellen waarom. Ik baalde vooral dat ik in mijn haast geen onderbroek onder mijn joggingbroek had aangetrokken. Iets waar ik mezelf later, toen ik het touwtje eruit moest trekken ‘want ik zou mezelf ‘ns kunnen ophangen’ ronduit om vervloekte. Maar op het bureau drong de ernst vrij snel door. Mijn ochtendplas mocht niet op de gang, maar in ‘mijn cel’. En de deur ging dicht.

Privacy klinkt abstract. Je kunt het niet vastpakken, dus hoe kan het je dan worden afgenomen?

Precies dat feit, een klein detail voor politie- en veiligheidsdiensten, maakt het ‘t waard om te blijven vechten voor privacy. Privacy klinkt abstract. Je kunt het niet vastpakken, dus hoe kan het je dan worden afgenomen? En al helemaal niet als je niets verkeerds hebt gedaan. Maar privacy staat voor individuele veiligheid, vertrouwen in de overheid, onschuld tot het tegendeel is bewezen. Eenmaal opgepakt voor ‘doodsbedreiging van een bekende Nederlander’ ontdekte ik hoe je automatisch schuldig bent tot het tegendeel bewezen is, in plaats van andersom. Vast in het net word je niet geloofd, bedreigd en zonder serieus bewijs uren vast gehouden.

Voor de goede orde: ik had het niet gedaan. Wie het wel deed, zal altijd een mysterie blijven. Mijn misdaad was mijn laksheid. Jaren daarvoor was mijn auto gestolen met daarin een doos met al mijn belangrijke papieren, waaronder mijn paspoort. Het regende dus ik dacht, die doos komt morgen wel. Je identiteit ligt dan ‘op straat’ leerde ik jaren later via dit bijzondere avontuur. En werd gebruikt door iemand met kwaad in de zin. Tel daarbij op een luie rechercheur die na de dood op van Gogh heel even in actie kwam in de hoop op zijn two minutes of fame en daar zat ik: opgesloten.

Mijn grootste ontdekking tijdens dat dagje cel was de waarde van privacy. Mensen maken fouten. Bij de politie en veiligheidsdiensten ook, of misschien wel juist. In ieder geval was mijn rechercheur geen briljant denker. Ik prikte, eenmaal in het verhoor, binnen een minuut door zijn belangrijkste bewijs heen. Maar toen was het kwaad al geschied. Als het net wordt gesleept en je zit erin, gaat het balletje rollen. Alle betrokkenen redeneren dan vanaf dat eerste punt. Het punt waarop je – onschuldig! – in dat net terecht kwam. Maar dat gelooft niemand meer want jij zit toch in dat net. Zij niet. En zo word je vast gezet, op transport gezet, bedreigd dat het lastig zal worden om je onschuld te bewijzen want ‘dat wij iemand onterecht oppakken komt eigenlijk nooit voor.’ Deze uitsprak kwam van de dienstdoende oficier van justitie.

Gedurende de 12 uur dat ik vastzat heb ik best wel kunnen lachen om dit hele gebeuren. Ik las in mijn cel in Haarlem oude Nieuwe Revu’s met daarin verhalen van Nederlanders in buitenlandse gevangenissen. Hun tenen werden door ratten eraf geknabbeld. Ik kreeg alleen maar smerige koffie en veel bezoek van bewakers die kwamen kijken wat voor vreemd blond vogeltje ze nu hadden gevangen. Je moet bedenken, ik was toen net dertig en in ieder geval stukken knapper dan de rest van de gang vol gillende psychopaten.

Maar ik en manlief hebben er ondanks ons gevoel voor humor nog lang last van gehouden. Kort gezegd: hij was boos en ik was bang. Het ‘schuldig tot je onschuld is bewezen’ hakt erin. Een cel die op slot gaat hakt erin. Je vrouw die wordt meegenomen en je weet urenlang niet waarom hakt erin. Denk niet te makkelijk: zolang ik niks doe, mogen ze alles van me weten. Mij overkomt dit niet. Als mijn verhaal één ding bewijst, is dat het iedereen kan overkomen. Bovendien, er zijn meer verhalen zoals het mijne. Veel meer. En veel van die verhalen duren een stuk langer dan 12 uur. Ik wist mijn tijd kort te houden met mijn blonde haar en ABN. De rechercheur zei het letterlijk. Maar nam desondanks afscheid met de woorden: ‘Als ik erachter kom dat je het toch gedaan hebt, weet ik je te vinden.’

Met een mitrailleur op spuugafstand van mijn gezicht kijk ik wel uit de brenger van het slechte nieuws een lesje Europese Grondrechten te lezen.

Drie weken geleden kom ik, inderdaad weer die laksheid, zonder paspoort aan op Gare du Nord in Parijs voor een weekend zonder kinderen met manlief die daar voor werk al is. Het perron staat, daags na de aanslagen in Brussel, vol Franse militairen. Schengen of geen Schengen ik kom het land niet in. Met een mitrailleur op spuugafstand van mijn gezicht kijk ik wel uit de brenger van het slechte nieuws een lesje Europese Grondrechten te lezen. In plaats daarvan pers ik er een paar tranen uit. Met een zucht pakt hij mijn rijbewijs aan en gaat op zoek naar een collega met beslissingsbevoegdheid. Boem! Mijn hart slaat op hol. Wat staat er achter mijn naam? Welke aantekening heb ik? Ik heb het nooit geweten en nu kan het mijn vrijheid opnieuw de pas afslaan. Ik begin te zweten en het dagje cel zoveel jaren terug trekt als een film aan me voorbij. Dan loopt hij quasi nonchalant naar me terug, geeft me een vage glimlach en zegt: De volgende keer sturen we je terug. Allez!’

Privacy is geen vanzelfsprekendheid. Het is het waard om voor te vechten. Juist omdat het gaat over veiligheid. Veiligheid van individuen die uit naam van nationale veiligheid met het grootste gemak overboord wordt gegooid. Dat moeten we niet willen.

Laat je horen via Bits of Freedom.

Over Renate Tromp

Renate Tromp (41) is founder & editor van Ambitious Mama.

Reacties

Meer artikelen uit ons netwerk

Volg ons!