De mythe van de harde vrouw

8-11-2016 //

Vrouwen moeten meer solidair zijn met elkaar. Je hoort het overal. Ook Opzij hoofdredacteur Irene de Bel riep daar toe op. Nieuw onderzoek toont aan dat het type harde vrouw, de Queen Bee die niet solidair is met andere vrouwen, steeds meer terrein verliest. Niet omdat het moet. Maar omdat het kan.

Tijdens de Olympische Spelen waren ze even alomvertegenwoordigd: vrouwen! Maar in de regel zijn ze nog altijd een uitzondering in de media. Zeker als het gaat om hun professie of inhoudelijke opinie, moet je even zoeken. Maar ik bespeur langzamerhand meer aandacht. Zo heeft de Volkskrant vlak voor de zomer een serie opgetuigd waarin ze bekende vrouwen interviewen over ‘wat het betekent om nu vrouw te zijn’.

De eerste in de reeks was hoofdredacteur Barbara van Beukering. Een absolute topvrouw die haar sporen in de journalistiek meer dan verdiend heeft. Geen enkele reden dus om vanaf de top van de apenrots rotte bananen naar beneden te gooien. Of als een alfa-mannetje op je borst te slaan hoe sterk en gaaf je bent. Beiden doen andere vrouwen geen goed en dat kan het doel van zo’n interviewreeks toch niet zijn. En toch deed Barbara dat. Een paar citaten ter illustratie:

‘Kostwinner, moeder en echtgenote zijn én tot diep in de nacht de stad in, het kan. Uitgaan doet ze tegenwoordig ook met haar dochters. 'Was ik heel dronken?', vroeg ze laatst nog aan de middelste. 'Dat weet ik niet meer', antwoordde die.’

'We zijn gelijkwaardig, dat is al gedaan vóór mij. Het feit dat vrouwen minder op topposities zitten, heeft te maken met hun eigen keuze voor het gezin. Prima, moeten ze zelf weten. Alleen dat schuldgevoel is jammer. Daar hoef je niet voor thuis te blijven.'

'Stop er maar mee. Er is geen glazen plafond. Als je iets wilt, kan het.’

‘Als ik om 5 uur 's nachts thuis kom, moet mijn man niet denken: wat heeft ze nu weer gedaan. Tegen mijn dochters zeg ik: pak wat je pakken kan, maar als je een relatie hebt, moet je maat houden.'

Sorry, Barbara

De vraag is waarom ze ogenschijnlijk zo hard is? Je zou kunnen zeggen dat zij zo’n typische vrouw is die het wel maakt, wellicht omdat ze wat meer ‘mannelijke’ eigenschappen heeft. Misschien denkt ze zelf ook dat ze liever ‘one of the boys’ is. In ieder geval zal Barbara ervan overtuigd zijn dat haar succes het gevolg is van haar eigen keuzes. En met haar veel andere topvrouwen die met enige regelmaat in interviews aangeven ‘het probleem’  - referenerend aan het glazen plafond - niet zien. Toch zijn Barabara's gedachten, gedrag en uitspraken veel meer het gevolg van seksisme op de werkvloer dan ze vermoedt. Seksisme waar ze zich met dit gedrag juist onbewust tegen verweerd. Of ze nou wil of niet. Sorry, Barbara, ik leg het uit.

De ultieme Queen Bee gebruikt haar macht niet om andere vrouwen te helpen, maar om ze te ondermijnen.

Als het gaat om de rol die vrouwen spelen in het helpen van andere vrouwen zijn er grofweg twee stromingen. De ene stroming zegt: Vrouwen hebben het al zo zwaar: steun elkaar! Daarbij hoort de bekende uitspraak van Madeleine Albright: ‘There is a special place in hell for women who don’t support eachother.’

De tweede stroming zegt: Vergeet het maar. Zo zijn vrouwen niet gebakken. Vanuit onze natuur zijn we jaloerse wezens. Dit Queen Bee syndroom betreft het kleineren van vrouwelijke eigenschappen: ‘Ze is zoooo emotioneel.’ Het benadrukken van de eigen mannelijke eigenschappen: ‘Ik denk gewoon meer als een man.’ En het ontkennen van genderdiscriminatie: ‘Vrouwen willen gewoon niet.’ De ultieme Queen Bee gebruikt haar macht niet om andere vrouwen te helpen, maar om ze te ondermijnen.

De overeenkomst tussen beide stromingen is de dubbele standaard die we hanteren als het gaat om conflict op de werkvloer. Wordt het bij mannen gezien als gezonde competitie, vrouwen in onenigheid zijn gemeen en er wordt al snel gerefereerd aan ‘een catfight’. Kortom, vrouwen die het oneens zijn, zijn schadelijk voor de werkvloer. So, be nice!

Neemt niet weg dat er onderzoeken zijn waaruit blijkt dat vrouwen gemener kunnen zijn naar andere vrouwen dan mannen onderling. En dat verschil gold in dit onderzoek vooral voor een oudere generatie vrouwen.

Queen Bee met uitsterven bedreigt

De vraag is hoe dat komt? Heeft het wellicht te maken met de weerstand die vrouwen van een eerdere generatie ondervonden? Was die sterker dan de weerstand die vrouwen nu ervaren? Is het nu makkelijker om aardig te zijn, omdat je zelf meer geaccepteerd wordt omdat er simpelweg meer vrouwen op de werkvloer zijn? Recent onderzoek lijkt dit te bevestigen. Queen Bee gedrag is geen afspiegeling van een hardevrouw-gen, aanwezig in het DNA van  vrouwen. Queen Bee gedrag wordt juist getriggered door genderdiscriminatie in afwezigheid van meer vrouwen.

Studies tonen aan dat vrouwen die hun vrouw-zijn irrelevant vinden in hun werk, er moeite mee hebben wanneer ze vooral als vrouw worden gezien. Bijvoorbeeld door ze steeds als rolmodel te vragen voor andere vrouwen. Ze weten - en diverse onderzoeken bevestigen dat ook - dat vrouwen niet voor vol worden aan gezien. Zeker als het gaat om leiderschap. Wanneer ze worden neergezet als vrouw-vrouw bekruipt hen het gevoel dat ze hun carrière schaden. En dat is best begrijpelijk.

Om dit te voorkomen zetten ze zichzelf buiten de groep. Creëren ze zoveel mogelijk afstand met andere vrouwen door hun mannelijke karaktertrekken te benadrukken: ‘Ik ben niet zoals andere vrouwen. Ik vind mijn carrière wel belangrijk.’ Dat doen ze dus niet om gemeen te zijn, of omdat ze jaloers zijn. Dit doen ze omdat ze werken in een door mannen gedomineerde omgeving waarin vrouwelijke waarden niet op waarde worden geschat. Voor de Queen Bee kan het persoonlijke voordelen bieden om zich af te zetten. Maar in feite worden de stereotypen voor de groep verder bevestigd. Zeker omdat zij – als lid van de groep – als onbevooroordeeld wordt gezien.

Dus Barbara en andere topvrouwen, vergeet het verleden en ‘join the group’.

Hoe is het Queen Bee syndroom te voorkomen? Vrouwen die zich meer als vrouw identificeren, lijken meer opgewassen tegen de druk om zich af te zetten. Hun aantal neemt toe wanneer er meer vrouwen op de werkvloer zijn, meer direct vrouwelijke leidinggevenden en meer vrouwen aan de top. En gelukkig zien we het succes van vrouwen steeds verder toenemen. De Olympische Spelen waren daarvan een mooi voorbeeld, maar de trend speelt zich breder af, constateerde recent sportjournalist Willem Vissers in diezelfde Volkskrant waarin Barbara van Beukering haar bijengedrag nog zo fraai etaleerde.

Kortom, met een nieuwe generatie werkende vrouwen en vrouwelijke managers zien we een toename van supportive women die zich steeds vrijer voelen om het ook beter te maken voor andere vrouwen. Het typische Queen Bee gedrag loont minder en minder en zal uiteindelijk uitsterven. Dus Barbara en andere topvrouwen, vergeet het verleden en ‘join the group’.

Over Renate Tromp

Renate Tromp (41) is founder & editor van Ambitious Mama.

Reacties

Meer artikelen uit ons netwerk

Volg ons!